X
تبلیغات
پسماندهای کشاورزی در صنایع چوب و کاغذ - کارآمدترین روش کشاورزی پایدار در بازیابی پسماندهای کشاورزی

پسماندهای کشاورزی در صنایع چوب و کاغذ

برترین پایگاه اینترنتی علمی- تخصصی پسماند کشاورزی در صنایع چوب

کارآمدترین روش کشاورزی پایدار در بازیابی پسماندهای کشاورزی

 کار آمدترین روش کشاورزی پایدار در بازیابی پسماندهای کشاورزی

 سیده بهاره احمدی٭،کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی،مدیر عامل شرکت گیلان بذر آور

 مستقر در پارک علم و فناوری گیلان gba@guilan.ac.ir

 خرداد 1390

چکیده

ایران به عنوان کشور عمدتا" کشاورزی، با میزان فعلی تولید محصولات غذایی، سالانه حدود 1/2 میلیون تن بقایای کشاورزی تولید می کند که هم اکنون حجم عظیمی محسوب می شود و در آینده نیز به لحاظ افزایش تولیدات غله کشور افزون تر خواهد شد.مقدار قابل توجهی از این بقایای کشاورزی به نحو مطلوبی بهره برداری نمی شوند،یا به حال خود رها و پوسیده می شوند و یا سوزانده می شوند.پرورش قارچ خوراکی یکی از کارآمدترین روش ها به منظور تولید محصولات غذایی با استفاده از چنین مواد به ظاهر دور ریختنی است.تولید تجاری قارچ های خوراکی شیوه ای منحصر بفرد از کاربرد تکنیک های میکروبیولوژی در تولید مواد غذایی از طریق فرآوری بقایای کشاورزی ،صنعتی، منابع طبیعی و خانگی است.تولید قارچ در فضای بسته و در طبقات عمودی به عنوان بالاترین میزان تولید پروتئین در واحد حجم محسوب شده به طوریکه این میزان تا 100 برابر تولیدات کشاورزی و دامداری متعارف می باشد.این فناوری پیشرفته در کشاورزی نوید بخش دور نمایی از حل معضل کمبود غذا بدون تحمیل کردن بار غیر ضرور بر دوش زمین است.این اقدام همچنین به قصد تکمیل چرخه زیستی مواد باقیماندهء کشاورزی ،طراحی و سمت گیری شده است یعنی برای تولید غذا(قارچ)،تغذیه (خوراک دام) سوخت زیستی(بیو گاز)،تقویت خاک (کود طبیعی )و کاهش آلودگی محیط زیست می باشد.در عین حال برای ایجاد اشتغال و توسعه روستایی به منظور زدودن فقر اقتصادی و از بین بردن سوء تغذیه روستائیان که غدای عمده شان غلات است موثر می باشد.

واژه های کلیدی:بازیابی پسماندهای کشاورزی-فرآوری زیستی-کود طبیعی-سوخت زیستی-کشاورزی پایدار-توسعه روستایی

مقدمه

طرح مسئله : بحران زیست محیطی پسماندهای کشاورزی

 

       حجم بقایای کشاورزی در ایران در طی سال های 70-1369 نزدیک به 1/2  میلیون تن بود شمسی ( 1387) که به غلط مواد زائد شناخته شده و دور انداختنی محسوب می شوند.فقط در استان گیلان برداشت برنج سالانه 230 هزار تن است که همراه آن همین مقدار کاه و کلش نیز تولید می شود و بعضی کشاورزان اقدام به سوزاندن می کنند.شعله های آتش و دود ناشی از از این آتش سوزی ها گاهی کل منطقه را فرا می گیرد.چون جمع آوری این مواد هزینه بر است توجیه کشاورزان این است که آتش زدن این مواد باقیمانده از کشاورزی باعث از بین رفتن تخم علف های هرز و آفات می شودضمن آنکه در کاهش مصرف مواد سمی و شیمیایی برای آفت کشی موثر است..در حالیکه آتش سوزی بقایای محصولات کشاورزی در سطح گسترده در کشور می تواند مشکلات زیست محیطی و اقتصادی برای کشورمان به همراه داشته باشد که عبارتند از: از بین رفتن میکروارگانیسم های خاک ،بالارفتن میزان گاز Co2 و اثر گلخانه ایعبیری گلپایگانی (1389)

 

استراتژی بومی : استفاده از عوامل چرخه زیستی در ایجاد کشاورزی پایدار

 

      قسمت اعظم پسماندهای کشاورزی را سلولز،همی سلولز و لیگنین تشکیل می دهد که مصرف چندانی ندارند.لیگنین موجود در این بقایا ،سطح دو ماده دیگر(سلولز و همی سلولز) را می پوشاند و ضریب گوارشی آن ها را برای نشخوارکنندگان به نحو چشمگیری کاهش می دهد.حذف لیگنین می تواند نقش موثری در بالا بردن ضریب گوارشی خوراک دام داشته باشد.با استفاده از سود،گاز آمونیاک،اوره،آب آهک و بخار آب تحت فشار(در روش کراکینگ[1]) می توان پیوندهای لیگنینی را شکست و با این کار باعث افززایش قابلیت گوارش خوراک دام حاصل از این مواد شد.این گونه روش ها معایبی نیز دارند که استفاده عملی از آن ها را با مشکل مواجه می سازد.به عنوان مثال می توان از هزینه بالا و تاثیرات سوء آن بر حیوانات نام برد که به کارگیری آن ها را با تردید روبه رو کرده است.در نتیجه نیاز به روش مناسب تری ناظر به ایجاد کشاورزی پایدار برای فرآوری بهتر این پسماندها آن ها احساس می شود.یکی از این شیو ه ها برای فرآوری لیگنین و سلولز استفاده از میسلیوم های قارچ است که با توجه به عملکرد مطلوب آن در افزایش کیفیت بقایای کشاورزی می تواند آینده ای روشن در پیش رو داشته باشد شمسی ( 1387)

 

 

 

 

 

 

 

روش کار

نقش فناوری های نوین در توسعه روستایی

 

       انواع قارچ های صدفی ،می توانند برای فرآوری پسماندهای کشاورزی مورد استفاده قرار گیرند.این قارچ ها می توانند به کمک مواد مغذی ناچیز موجود در کلش کندم ،کلش برنج،پیت و باگاس ،ساقه پنبه ،تفاله زیتون و سایر مواد خشبی کم ارزش،ضمن تامین نیازهای غذایی خود،قارچ را که خوراکی ارزشمند برای انسان هاست،تولید کنند و ماده اولیه خود را نیز به غذایی با ارزش تغذیه ای بالاتر تبدیل سازند.مثلا" با پرورش قارچ روی کاه گندم یا برنج،علاوه بر تولید 800 گرم قارچ به ازاء هر کیلوگرم کاه خشک،می توان مقدار زیادی از لیگنین آن را تجزیه کرده،نیمی از همی سلولز آن را به مصرف قارچ رساند و سلولز را به عنوان یک منبع انرژی برای نشخوارکنندگان تقریبا" به صورت دست نخورده باقی گذاشت .از طرفی دیگر با افزایش میکروارگانیسم ها در بستر قارچ بر میزان پروتئین ضایعات نیز افزود.

     برای این کار می توان پسماندهای کشاورزی را به روشی که در این جا شرح داده می شود تلقیح کرد و پس از مدتی نگهداری ،علاوه بر تولید قارچ،ماده مغذی مناسبی برای دام ها به دست آورد.زمان بهره برداری برای تولید قارچ حدود 2 ماه است ولی چنانچه هدف به دست آوردن خوراک دام باشد تنها به مدت 15-20د روز زمان نیاز است.برای درک بهتر فواید این روش در تهیه خوراک دام می توان به جداول مربوطه در این گزارش مراجعه نمود که ترکیب پسماندها را قبل و بعد از پرورش قارچ نشان می دهد.با توجه به جداول و مقایسه اعداد و ارقام آن (به ویژه پروتئین و فیبر ) می توان به ارزش این شیوه برای تهیه خوراک دام از موادی کم ارزش پی برد عزیزی(1376) .

 

خرد کردن

خیساندن

پاستوریزاسیون

تلقیح

 

 

 

 

 


انکوباسیون

برداشت

                                                                                                                                                             مواد اولیه بستر کاه وکلش

                                                                                                                 استفاده از بقایای کشاورزی

 

 


                                                           محصول

 

جدول1- مشخصات ترکیبات مواد زاید قبل از کشت. عزیزی(1376)

 

            نوع ماده زاید

درصد

کلش گندم

کلش برنج

ساقه پنبه

پیت و باگاس

پوسته آفتابگردان

نیتروژن(N)

0/73

0/69

0/43

0/34

0/73

پروتئین خام(CP)

4/16

3/93

2/45

1/94

4/16

خاکستر(Ash)

13/35

13/90

3/04

5/10

8/32

فیبر خام(CF)

41/44

36/28

48/04

45/68

30/00

اسیدیته(PH)

6/50

5/40

5/30

4/40

5/80

 

 

 

 

 

جدول 2- مشخصات ترکیبات مواد زاید پس از کشت . عزیزی (1376)

 

            نوع ماده زاید

درصد

کلش گندم

کلش برنج

ساقه پنبه

پیت و باگاس

پوسته آفتابگردان

نیتروژن(N)

0/86

1/19

0/69

0/42

1/10

پروتئین خام(CP)

4/90

6/79

3/93

2/39

6/27

خاکستر(Ash)

7/80

12/48

3/97

1/90

6/30

فیبر خام(CF)

34/20

25/00

44/56

29/40

22/00

اسیدیته(PH)

6/20

7/70

5/00

5/40

5/10

 

     در ازمایشی که به منظور بررسی اثر جیره های حاوی کاه گندم  عمل آوری شده با قارچ خوراکی پلوروتوس ساجرکاجو روی قابلیت مصرف و گوارش و توان تولیدی بره های نر از نژاد مغانی ،تعداد 36راس بره نر مورد آزمایش قرار گرفتند.بره ها در طی آزمایش با سه جیره غذایی یکسان از نظر انرژی قابل متابولیسم ،پروتئن خام و سایر مواد مغذی،حاوی کاه گندم عمل آوری نشده (1)،کاه گندم فرآوری شده با میسلیوم قارچ خوراکی(2) و کاه گندم بستر پس از برداشت قارچ خوراکی (3) که به ترتیب 20 ،26 و 25 درصد از کل ماده خشک جیره  ها را تشکیل می دادند،به صورت کاملا" مخلوط شده تغذیه شدند.پس از پایان آزمایش پرواربندی ،نسبت به کشتا ر بره ها،تجزیه لاشه،تفکیک بافتی و تعیین ترکیبات شیمیایی لاشه بدون استخوان،اقدام شد.نتایج این آزمایش نشان داد که افزایش وزن روزانه ای بره های تغذیه شده با جیره های 1 ،2 و 3 به ترتیب برابر 74/144 ،55/169 و 75/180 گرم در روز و مقدار خوراک مصرفی آن ها در کل دوره برابر 69/140 ،49/165 و 20/175 کیلوگرم بود که از لحاظ آماری اختلاف معنی داری را نشان می دهد(05/0>P) ، بازده غذایی جیره های 1 ،2 و 3 نیز به ترتیب برابر 106/0 ،106/0 و 0/109 بوده اختلاف بین میانگین در صد قابلیت گوارش ماده خشک ،ماده آلی و ماده آلی در ماده خشک(به روش آزمایشگاهی)،برای کاه گندم فرآوری نشده(1) ، کاه گندم عمل آوری شده با میسلیوم قارچ خوراکی (2) و کاه گندم بستر پس از برداشت قارچ خوراکی(3) از لحاظ آماری معنی دار بود (01/0>P ( .در صد قابلیت گوارش ماده خشک جیره های 1 ،2 و 3 به ترتیب برابر 02/61 ، 63/69 و 58/59 و درصد قابلیت هضم ماده خشک و ماده آلی کاه سه جیره 1 ،2 و 3 به ترتیب برابر  46/47 ،52/48 ،70/58 ،14/59 ، 78/49 و 31/46 بود فروغی (  1375 ) خصوصیات رشد قارچ های خوراکی قابل کشت روی غلات ،تغییر در قابلیت گوارش مواد بستر ،توان تشکیل اندام باردهی و میزان تولید قارچ را می توان در جداول زیر مشاهده نمود.

 

جدول 3- خصوصیا رشد قارچ های خوراکی قابل کشت بر روی کاه غلات و تغییر در قابلیت هضم(invitro)   مواد بستر. فروغی(1375)

 

تغییر در قابلیت هضم کاه:

1.هیچ یا کم

2.خوب ی خیلی خوب

 

مقدار تجزیه لیگنین کاه غلات:

1.هیچ یا کم

2.خوب

3.خیلی خوب

تشکیل اندام باردهی و مقدار تولید قارچ

سرعت تجزیه کاه:

1.کم

2.متوسط

3.زیاد

قدرت ساپروفیتی روی کاه:

1.پائئین

2.خوب

3.خیلی خوب

رشد روی کاه پاستوریزه شده:

1.ملایم

2.خوب

3.خیلی خوب

عوامل مورد سنجش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                 نام گونه

کشت در سطح تجاری (1) یا آزمایشگاهی(2)

مقدار تولید اندام باردهی:

1.کم

2.خوب

3.خیلی خوب

مناسب برای کشت در نقاط گرمسیری و نیمه گرمسیری

باردهی زیر 18 درجه(1) یا بالاتر از 18 درجه (2)

برای تولید خوب نیاز به مکمل دارد(1) یا ندارد(2)

1

1

1

1

-

1 , 2

1

1

1

1

Agaricus arvesis

1

1

1

3

-

1

1

1

1

1

Agaricus bisporus

1

2

1

3

-

2

1

1

1

1

Agaricus bitorquis

1

1

2

2

-

2

1

2

2

3

Aglocybe aegerita

1

1

2

1

-

1,2

1

2

2

2

Auricularia judea

1

2

1

1

-

1

1

1,2

2

2

Coprinus comatus

-

-

1

1

-

-

1

1,2

2

2

Coprinus fimentarus

1

1

1

1

-

1

1

1,2

2

3

Flammulina velutipes

1

2

2

1

-

1

1

1,2

2

3

Kuchneromyces mutabilis

2

2

2

1,2

-

2

1

1,2

1

2

Lentinula edodes

-

-

2

1

-

1

1

1

2

1

Lepista nuda

-

2

2

1

1

1

1

1

2

1

Macrolepiota Procera

-

-

2

1

1

1

1

1

2

1

Macrolepiota rhacodes

2

3

1

2,3

1

2

-

3

3

3

Pleurotus abalone

2

3

1

3

1

2

-

3

3

3

Pleurotos comucopieae

2

3

1

3

2

2

2

2

2

3

Pleurotus eryngii

2

3

1

3

1

2

2

3

3

3

Pleurotus florida

2

3

1

2

1

2

2

3

3

3

Pleurotus flabellatus

2

3

1

3

-

1

2

3

3

3

Pleeurotus ostreatus

2

3

1

3

1

2

2

3

3

3

Pleurotus sapidus

2

3

1

2,3

1

2

1

3

3

3

Pleurotus sajor-caju

1

1

2

1,2

-

2

1

2

2

2

Pholiota nameko

2

3

1

1,2

-

1

2

2

3

3

Stropharia rugosoannulata

1

1

1

1,2

1

2

1

2

3

3

Volvariella volvacea

 

فواید پرورش قارچ خوراکی نسبت به دیگر محصولات کشاورزی

 

       یکی از مشکلات عمده کار کشاورزی ،فصلی بودن آن است.در حالیکه امکان تولید قارچ در تمام طول سال و با تراکم بالا وجود دارد.به لحاظ تولید قارچ در فضاهای بسته با کشت چند طبقه ای و شرایط تحت کنترل ،نیازی به زمین های زراعی کود وسموم شیمیایی وجود ندارد.بنابراین از اتلاف زمان و سرمایه جلوگیری می شود.تولید قارچ می تواند ضمن افزایش سرانه پروتئین در سبد مصرف خانواده روستایی ،به بالا رفتن درآمد زنان نیز کمک کند.گسترش این کار تولیدی در مناطق روستایی با حذف بیکاری های فصلی ،اشتغال زایی بیشتر را نیز دنبال دارد.

      قارچ ها به طور متوسط ،دارای 15-5 درصد ماده خشک هستند که این میزان در قارچ صدفی به 26 درصد هم می رسد.قسمت عمده ماده خشک قارچ را پروتئین (تقریبا" 60-35 درصد) تشکیل می دهد.این امر یکی از دلایل برتری قارچ نسبت به دیگر موادغذایی گیاهی است و می تواند مقرون به صرفه بودن آن را توجیه کند.مطلب دیگری که می تواند درباره پروتئین های قارچ در خور توجه باشد،قابلیت گوارش بالای آن نسبت به دیگر پروتئین های گیاهی است که ارزش آن را دو چندان می سازد.قارچ 28-3 درصد کربوهیدرات ،20-2 درصد لیپیدو 12-4 درصد عناصر معدنی در ماده خشک دارند.نسبت پروتئین به کربوهیدرات در قارچ بالاست،به گونه ای که پروتئین به عنوان مهمترین عامل تامین کننده اسیدهای آمینه ضروری بدن در آن به فراوانی یافت می شود.قارچ ها را از نظر تامین انرژی برای بدن می توان با سیب (500-150 کالری در کیلوگرم) در یک رده دانست.برای مثال در هر کیلوگرم قارچ آگاریکوس،390 کالری انرژی وجود دارد.

       املاح و ویتامین ها که بخش عمده ی طعم مواد غذایی از وجود آن ها منشاء می گیرد،در قارچ ها به فراوانی یافت می شوند.آهن،کلسیم،پتاسیم،فسفر و اندکی مس، موادمعدنی قارچ را می سازند که اهمیت آن ها در خون سازی و فعالیت های متابولیک،برکسی پوشیده نیست.وجود ویتامین های  C,B  و D به قارچ ها ارزش غذایی بالایی می دهد اما از نظر ویتامین A فقیر هستند.لواستاتین و کیتین موجود در قارچ خواص پیشگیرانه برای بعضی بیماری ها دارند.لواستاتین ،مانع از افزایش کلسترول خون می شود و کیتین به علت دیر هضمی ،گوارش سایر مواد غذایی را آسان می سازد.در نتیجه ،برای کسانی که مشاغل کم تحرک دارند،سودمند است لواستاتین[2] موجود در گونه P.ostreatus  و گونه های مشابه ،قارچ ها را به داروئی موثر برای کنترل کلسترول خون تبدیل کرده که در سال 1987 به تائید [3]FDA نیز رسیده است.همچنین نبود نشاسته در قارچ ها آن را به غذایی مطلوب و کم خطر برای بیماران دیابتی و مبتلایان به چاقی مفرط مبدل ساخته است.اسید فولیک موجود در قارچ ها نیز کمک  موثری برای درمان مبتلایان به کم خونی می باشد.

      نکته قابل توجه در قارچ،وجود انواع مواد معطر،با غلظت بالا است که نقش آن را در غذاهای مختلف، مشابه ادویه ساخته است.پلی ساکاریدی به نام لنتینان[4] در قارچ جنگل ،با توجه به دارا بودن خواص ضد سرطان،دانشمندان ژاپنی را تشویق کرده است که از آن در ابعاد وسیع استفاده کنند.اخیرا" KS-2 استخراج شده از این قارچ که نوعی پلی ساکارید فوق سنگین می باشد خواص ضد سرطانی خود را در موش ها به اثبات رسانده است.تحقیقات محققان آمریکایی و ژاپنی دلایل بر اثرهای مثبت این قارچ و قارچ مرغ چوب بر بیماران مبتلا به ایدز نشان داده است که بررسی های بیشتری نیاز دارد.همچنین قارچ جنگل دارای اثر کاهنده بر میزان کلسترول و فشار خون می باشد.

       در سال های اخیر اثرهای ضد  توموری قارچ های گوش چوب ،مرغ چوب توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است .از قارچ صدفی طلایی که روی بیماران ریوی موثر است و قارچ سر میمون که برای درمان زخم معده و التهاب مجاری گوارشی مفید می باشد،داروهایی به شکل قرص تهیه شده و به بیماران تجویز گردیده است.محمدی گل تپه(1389)

در سال 1965 گیورگی[5] به دلیل کشف اثر های باز دارندگی ترکیبات قارچ روی انواع سرطان ،جایزه نوبل دریافت کرده است.

 

جدول 4- میزان تولید ماده خشک،پروتئین خام و انرژی خام توسط غلات و حیوانات در مقایسه با قارچ خوراکی. فروغی(1375)

 

   موارد سنجش شده

 

گونه ها

ماده خشک

(کیلوگرم در هکتار)

پروتئین خام(درصد)

انرژی خام(مگاژول در کیلوگرم)

پروتئین خام

(کیلوگرم در هکتار)

انرژی خام

(مگاژول در هکتار)

علف چند ساله

12000

17/5

18/5

2100

222000

نخود فرنگی

2159

26/1

18/9

566

40805

سیب زمینی(غده)

5800

9/0

17/6

522

102080

گندم (زمستانه)

3779

12/4

18/4

469

69534

ذرت

3995

9/8

19/0

329

75905

برنج

4876

7/7

18

375

87768

گاو گوشتی

360

14/8

10/9

53

3924

گاو شیری

3386

3/5

2/6

118

8770

گوسفند

462

14

16/2

65

7486

خوک

875

12

16/5

105

14438

مرغ تخم گذار

624

11/9

6/6

74

4118

قارچ پلوروتوس ساجرکاجو

24888

22/5

12/5

5599

312344

قارچ پلوروتوس فلاباتوس

13333

21/6

11/3

2880

151196

قارچ آگاریکوس بیسپوروس

18900

26/3

13/7

4970

259308

 

 

 

جدول 5- ترکیب قارچ زراعی و برخی از گیاهان متداول در 100 گرم از آن ها. پاتک و همکاران(2003)

 

اجزا(درصد)

 

موادغذایی

انرژی(کالری)

رطوبت

چربی

کربوهیدرات

پروتئین(براساس وزن خشک)

ریشه چغندر

42

87/6

0/1

9/6

12/9

کلم

24

92/4

0/2

5/3

18/4

گل کلم

25

91/7

0/2

3/7

20/6

کرفس

18

93/4

0/2

3/7

20/6

لوبیا سبز

35

88/9

0/2

7/7

21/6

نخود سبز

98

74/3

0/4

17/7

26/1

لوبیای لیما

128

66/5

0/8

23/5

22/2

قارچ

16

91/1

0/3

4/4

26/9

سیب زمینی

83

73/8

0/1

19/1

7/6

 

جدول 6- میزان جذب مواد پروتئینی قارچ دکمه ای در بدن نسبت به مواد دیگر عنبرانی(1372)

 

نام ماده غذایی

درصدکل پروتئین

درصد پروتئین قابل جذب

گوشت

83/7

82/8

قارچ دکمه ای

52

46

اسفناج

34/5

25

نان گندم

10/7

9

غلات

26/3

23/4

سیب زمینی

8

7/3

 

 

جدول 7- آنالیز تقریبی وزن تر قارچ خوراکی بر حسب درصد پاتک(2003)

 

فیبر خام

چربی

پروتئین

خاکتر

رطوبت

اجزا(درصد)                            قارچ ها

1/09

0/19

3/94

1/25

89/5

Agaricus bisporus

0/86

0/18

3/30

1/09

91

Lepiota sp.

1/08

0/65

2/78

0/97

90

Pleurotus spp.

-

-

2/15

-

92/5

Pleurotus ostreatus

1/13

0/22

4/10

0/81

91/3

Termitimyces sp.

1/67

0/25

3/90

1/10

90/4

Volvariella diplasia

1/38

0/74

9/98

1/46

88/4

Volvariella volvacea

 

 

 

 

جدول 8- ترکیب شیمیایی قارچ تازه حاصل از چند نمونه بستر کشت مختلف عزیزی(1376)

 

نمونه

 

اجزا(درصد)

تفاله زیتون

کلش برنج

کلش گندم

ضایعات پنبه

باگاس

پروتئین (N×6/25)

5/55

4/64

3/5

3/41

4/65

خاکستر

0/88

0/81

0/60

0/9

0/60

رطوبت

86

87

86

87

84

چربی

0/35

0/33

0/42

0/49

0/38

ماده خشک

13

12

11

13

12/5

نشاسته

2/95

3/65

3/85

3/80

3/60

فیبر

1/30

1/47

1/60

1/56

1/52

 

جدول 9- ترکیب شیمیایی قارچ خشک شده حاصل از چند نمونه بستر کشت مختلف. عزیزی (1376)

 

نمونه

 

اجزا(درصد)

کلش گندم

کلش برنج

ساقه پنبه

تفاله زیتون

پیت و باگاس

ضایعاتن چای

پروتئین

34/20

34/54

17/04

43/66

32/03

37/79

خاکستر

10/37

7

7/51

8/45

4/6

7/2

نشاسته

32/79

34/55

37/66

31/17

38/60

34

چربی

2/24

2/48

3/36

2/39

2/18

3

فیبر

13/72

10/7

10/78

9/78

10/90

9/98

باقی مانده

6/68

10/73

23/65

4/55

11/69

8/03

 

جدول 10- درصد برخی از عناصر معدنی و ویتامین ها در بعضی از گونه های قارچ.میسراو همکاران(2001)

 

نیاسین

آهن

ریبوفلاوین

تیامین

کلسیم

اجزا(درصد)

                                           قارچ ها

7/72

3/40

0/22

0/20

3/14

Pleurotus pulminarius

8/30

1/70

0/17

0/10

3

Volvariella volvacea

5/85

-

-

0/10

2/40

Agaricus brunnrscens

7/60

1/90

-

-

3

Lentinula edodes

4

3/60

0/19

0/08

3/15

Auricularia polytricha

 

مزیت کشت قارچ صدفی به دکمه ای

 

      قارچ های صدفی از جمله قارچ های تجزیه کننده اولیه است که به طور مستقیم روی بستر کشت حاوی مواد لیگنینی و لیگنوسلولزی قادر به رشد بوده و نیازی به تخمیر شده مواد اولیه با انجام عمل کمپوست سازی ندارند.آمار جهانی تولید قارچ های خوراکی نشان می دهدکه در دهه اخیر،تولید قارچ به دلیل آسانی کشت و بازده بیولوژیکی بالا 400 برابر شده است.در طول 32 سال،یعنی از 1965 تا 1997 تولید قارچ از 350000 تن به 6160800 تن افزایش یافته که عمده این افزایش تولید در 15 سال اخیر صورت گرفته است ( )

در سال 1979،تولید قارچ دکمه ای (بیشتر از گونه Agaricus bisporus ) حدود 70 درصد کل تولید جهانی قارچ را شامل می شد،اما در سال 1997،تولید قارچ دکمه ای به 32 در صد کل تولید جهانی قارچ کاهش پیدا کرد.چین یکی از عمده ترین تولیدکنندگان قارچ در سطح جهان است.این کشور در حدود 3918300 تن قارچ در سال تولید می کند که 64 در صد کل تولید قارچ جهان را در بر می گیرد.همچنین این کشور 85 درصد از کل تولید قارچ صدفی را در سطح جهان به خود اختصاص داده است.بر اساس آمارهای موجود،قارچ صدفی 2/14 درصد(875600 تن) از کل تولید قارچ در سطح جهان (6161000 تن) را در سال 1997 شامل می شود.رویس و همکاران(2003)

 

جدول 11 - تولید جهانی قارچ های خوراکی زراعی در سال های 1986 و 1997. رویس و همکاران(2003)

 

افزایش(درصد)

1986                                            1997                                

گونه های قارچ

نسبتش از کل(درصد)

وزن تازه (هزار تن)

نسبتش از کل (درصد)

وزن تازه (هزار تن)

59/4

31/8

1956

56/2

1227

Agaricus bisporus

398/1

25/4

1564

14/4

314

Lentinula edodes

418/3

14/2

876

7/7

169

Pleurotus spp.

307/6

7/9

485

5/5

119

Auricularia spp.

1/7

3

181

8/2

178

Volvariella volvacea

13

4/6

285

4/6

100

Flammulina velutipes

225

2/1

130

1/8

40

Tremella fuciformis

-

1/2

74

-

-

Hypsizygus mamoreus

124

0/9

56

1/1

25

Pholiota nameko

-

0/5

33

-

-

Grifola frondosa

5080/0

8/4

518

0/5

10

باقی قارچ ها

182/2

100

6158

100

2182

کل

 

جدول 12- تولید تقریبی (وزن تازه) قارچ ها ی صدفی   در برخی از کشور ها و مناطق طی سال 1997. رویس و همکاران(2003)

 

کشور

میزان تولید

هزار تن

1000 پوند

نسبتش از کل(درصد)

چین

760

1675496

86/8

ژاپن

13/3

29321

1/5

سایر کشورهای آسیایی

88/4

194887

10/1

آمریکای شمالی

1/5

3307

0/2

آمریکای لاتین

0/2

441

-

اتحادیه اروپا

6/2

13665

0/7

سایر کشور های اروپایی

5/8

12787

0/7

افریقا

0/2

441

-

کل

875/6

1930384

100

 

 

پیشنهادات

 

        در سال 1365 برای نخستین بار هنگامی که دکتر مصطفوی در سازمان تحقیقات کشاورزی اوین اقدام به تاسیس واحد تولید قارچ صدفی به نام اسب سفید نمود.عزیزی (1376) هیچکس باور نمی کرد که این کار تولیدی با این سرعت در سطح جامعه گسترش پیدا کند و به خانه های مردم راه یابد.آسانی نسبی کار پرورش قارچ صدفی و فراهم بودن شرایط محیطی مناسب ،باعث شد که پرورش این نوع قارچ به سرعت در بعضی از مناطق کشور،مثل مازندران و گیلان(به دلیل شرایط مناسب آب و هوایی)،توسعه یابد و همچون سایر کارهای کشاورزی که با رگ و خون مردم این منطق عجین گشته است،  به صورت کاری نسبتا عادی در آید.

        آمادگی مردم ایران برای پذیرفتن چنین کار نوینی در خور ستایش است.تنها چندسال است که پرورش قارچ صدفی به صورت جدی آغاز شده ولی با وجود این زمان اندک ،عده زیادی را به خود جلب کرده است.گسترش این حرفه در آغاز به صورت نفر به نفر بوده و بعد از مدتی با اندکی تبلیغات از طریق رسانه های گروهی به صورت همه گیر در آمده دلیل دیگر وجود این آمادگی در مردم ایران ،شناخت آن ها از قارچ دکمه ای است .چند سال پیش برای مدتی محدود از طریق تلویزیون آگهی تبلیغاتی یکی از شرکت های تولید کننده قارچ دکمه ای را با نام آن شرکت را بیاموزند و در مراجعه به واحد های پرورش قارچ ،آن « قارچ های گرد» را مطالبه کنند.

      با توجه به تمام مطالب بالا ،روشن می شودکه مردم ایران زمین به خوبی می توانند در زمینه پرورش قارچ فعالیت کنند، ولی در این میان مشکلی اساسی وجود دارد و آن بازار فروش است.با توجه به هزینه های بسیار بالا برای راه اندازی کارخانه پرورش قارچ دکمه ای می توان با حمایت مسولین،جوانان جویای کار را به سمت تولید این ماده غذایی سوق داد.البته در حال حاضر مهم ترین مشکل تولید قارچ صدفی نبود بازار مصرف است که با ایجاد تشکل های صنفی،تبلیغات صحیح و تولید زیاد این مشکل برطرف خواهد شد که البته بستگی به تلاش و کوشش مستمر تولیدکنندگان دارد.ما نمی توانیم با تکیه بر بازار داخلی،مشکل فروش قارچ را بر طرف کنیم .بنابراین صادرات آن امری الزامی است.

      خوشبختانه قارچ در بازارهای جهانی خریداران خوبی دارد و بهای آن تقریبا سه تا چهار برابر قیمت داخلی است.تنها مشکل اساسی در این میان چگونگی صادرات این محصول است.برای حل این معضل لازم است که با انجام هماهنگی های مورد نیاز توسط مسولان مربوط دولتی ،زمینه به نحوی فراهم گردد که صادر کنندگان برای صدور این فرآورده به کشور های دیگر وارد عمل شوند.ایجاد فرآوری قارچ هم می تواند بر قدرت صادر کنندگان بیفزاید و میزان صادرات و کیفیت کار آن ها را افزایش دهد.تولیدکنندگان نیز می توانند با ایجاد تعاونی های صادراتی و همکاری نزدیک با یکدیگر،صادرات محصول خود و دیگران را تسهیل کنند.

      به این ترتیب اگر مشکل فروش قارچ با صادرات آن حل شود،هم زمینه برای ادامه فعالیت تولیدکنندگان فراهم می شودو هم شاهد ظهور تولیدکنندگان جدید خواهیم بود.این امر اشتغال زایی و درآمد ارزی سرشاری را برای ایران به همراه دارد و می تواند راهگشای سایر کارهای تولیدی هم باشد.درجمع بندی مطالب فوق به این نتیجه می رسیم که با توجه به فراهم بودن شرایط تولید هرچه بیشتر قارچ در ایران می توان با تولید فراوان و ایجاد زمینه مطلوب صادراتی،دورنمای روشنی را برای این رشته تولیدی سازگار با محیط زیست[6] پیش بینی کرد.

 

تشکر و قدردانی

 

       در ارائه این مقاله بر نگارنده فریضه است تا بدینوسیله از حمایت های ارشادی مدیریت مراکز رشد واحدهای فناور و مساعدت های بیدریغ ریاست پارک علم و فناوری گیلان در تحقق تجاری سازی ایده محوری طرح تولید اسپان انواع قارچ های خوراکی منتهی به صدور  مجوز تولید از موسسه گواهی و تحقیقات بذر و نهال کشور و تائید استاندارد کیفیت Mycelia اروپا و تقدیر نامه های وزیر کشور،استانداری گیلان و مازندران و الواح تقدیر جشنواره های فکربرتر و برگزیدگان جوان گردیده است نهایت امتنان و سپاسگذاری را ابراز نماید.

 

 

 

 

فهرست منایع

 

1- شمسی، بهروز و شهروز شمسی(1387) پرورش علمی و عملی قارچ صدفی-انتشارات آئژ

2- عبیری گلپایگانی، حسین(1389) زمین های کشاورزی را آتش نزنید-همشهری سال هجدهم شماره 5154.

3- عزیزی،اصلان(1376) به کارگیری مواد زائد کشاورزی برای تولید قارچ صدفی و خوراک دام-نشر آموزش کشاورزی.

4- عنبرانی، محمود(1372) قارچ(طلای سفید)-موسسه چاپ نشر آستان قدس رضوی.

5- فروغی،  علیرضا(1375)استفاده از کاه گندم فراینده شده با قارچ در تغذیه بره های پرواری و تعیین قابلیت هضم آن به روش invivo , invitro -|ایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته علوم دامی.

6- محمدی گل تپه، ابراهیم و ابراهیم پورجم(1389)اصول پرورش قارچ های خوراکی-انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.

7- Mirsa, J.K. and B.W.Horn(2001)Trichomycetes and other fungal groups-Science publication,Inc.

8- Pathak, N.V., N.Yadav and M.Gaur(2003)Mushroom production and processing tehnology-Agrobioos(India)

9- Royse,D.J.(2003)cultivation of oyster mushroom the publication Distribution center.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

The most sustainable agriculture methods of recycling agro-wastes

 

                                                      Abstract

 

         As Iran is a major agricultural country ,produces about 2.1 miillion tones of agro-wastes.Even with the current level of food production there is huge production of agricultural wastes wich is likely to be more with efforts too boost the food-grain production further.A sizable quantity of the agro-waste is not being efficiently utilized and is allowed to decay or being burnt.Mushroom growing represent one of the most efficient methods for production of food from such agro-wastes.Commertial production of edible mushrmoos represents uniquse exploitation of microbial technology for the bio conversation of the agricultural, industrial,forestry and house-hold wastes into nutrious food(mushrooms).Indoor cultivation mushrooms,utilizing the vertical space,is regarded as the highest protein producer per unit area and time, almost 100 times more than the conventional agricultural and animal husbandary.This hi-tech horticulture venture has a promising scope to meet the food shortages without undure pressure on land.The venture will also be designed and directed towards complete recycling of agro-wastes for production of food(mushroom),feed(cattle feed),biofuel(biogas)and fertilizer(organic manure) and reduction in environmental pollution.It shall also promotes human resource development as well as rural masses for poverty allevation and of the people helpful for elimination of protein malnutrition of the people depending on cereals as staple food.

 

Key words:Agro-waste recyling,Bioconversion,Orangic manure,Rural development agricultur,Biofuel,Sustainable agricultur.

 

 

 

 

 

 

 

 



[1] .Cracking

[2] .Louastatin(3-hydroxy-3-methylglutaryl-coenzyme A reductase)

[3] .Food & Drug Administration(سازمان نظارت بر مواد غذایی و دارو)

[4] .Lentinan

[5] .Szent Gyorgyi

[6] .Friendly with environment

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1390/08/19ساعت 13  توسط مصطفی برزگر  |